ਪਿੰਡ ਫੂਲੇਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਮੋਗਾ ਅੰਦਰ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਮੁੜ ਕੇ ਇਕ ਤੰਗ ਜਿਹੀ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਜਹੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਜੇ ‘ਤੇ ਇਕ ਮਾਂ ਬੈਠੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਲੱਭਣ ਵਿਚ [...]

“ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਹੁਸਨ ਸਿੰਘ”
ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਭੈਣ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਭਾਈ ਸਾਹਬ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗੇ ਨਈਂ ਘਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ”
ਤਾਂ ਭੈਣ ਜੀ ਬੋਲੇ, “ਮੰਗੇ ਸਨ ਵੀਰਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਇਹ ਪੈਸੇ ਪੰਥ ਦੀ ’ਮਾਨਤ ਨੇ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਇਕ ਵੀ ਪੈਸਾ ਨਈ, ਇਹਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੇ ਮੈਂ ਇਕ ਵੀ ਰੁਪਈਆ ਥੋਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਥੋਡੇ [...]

ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖਾਂਵਾਲਾ
ਜਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਾਸੂਵਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਊਣਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਉ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਸੂਵਾਲ ਦੀ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਬਹਿਕ ਨੂੰ ਆਖ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀ। ਇਸ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਬਹਿਕ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਜਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ [...]

ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਮੋਗਾ-ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੋਡ ’ਤੇ ਥੋੜਾ ਹਟਵਾਂ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਸੜਕ ਤੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਝੱਟ ਇੱਕ ਨਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ। ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਨਾਂ [...]

ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਚੋਹਲਾ ਸਾਹਿਬ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸ਼ਿਵ ਸਿੰਘ (ਛਿੱਬੂ ਰਾਮ) ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ’ਚ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਉਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਢੁਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਜੱਟ ਸੁਹਾਗੇ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਵਿਅਕਤੀ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਰੋਹਬ ਨਾ ਜਮਾਵੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ [...]

 ਨਰਕਧਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨਾ ਕਤਲ, ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੇਸ ’ਚ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ। ਪਰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਾਹੋ-ਜ਼ਲਾਲ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ [...]

ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਠਿੰਡੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦੋ ਜੁੜਵੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਹੈ। ਨਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਿੱਛੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਇਕ ਸੜਕ ਮੁੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਕੋਠੀਆਂ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਇਕ ਕੱਚੀ ਪਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ [...]

ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖਾਂਵਾਲਾ
ਮਈ 1982 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਟੀ ਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਫੱਟੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਮਰੇ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬਾ ਨਰੂੜ ਪਾਂਸ਼ਟਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ [...]

‘ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਯੋਧਾ ਜੋ ਟਕਰਾਉਦਾ ਨਾਲ ਤੂਫਾਨਾਂ’
ਅੱਜ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਪੱਕੀ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਐ” ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁੱਤ ਅੱਜ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਨਈਂ ਲੰਘਦਾ ਮੈ ਰੋਟੀ ਕਿਵੇਂ ਪਕਾਵਾਂ” ਏਨਾ ਕਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਂ ਰੋਣ ਲੱਗੀ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ [...]

ਮੋਜੂਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਜਰਖੇਜ਼ ਮਿੱਟੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ “ਟੁਟੋਂ ਗੰਢਣ” ਤੋਂ ਬਚਾਉਦੀ ਹੋਈ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਂ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ, ਨਾ ਹੀ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖਿਆ। ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ [...]